کتابچه آموزش بهداشت

بیمارستان دکتر محمد کرمانشاهی

 

 

کتابچه بهداشت محیط

 

 

    

تهیه کننده :

فوزیه صبوری- مسئول بهداشت محیط بیمارستان دکتر محمد کرمانشاهی

 

 

اسفند ماه: 1391

 


منابع:

1.        گندزدایی و دفع پسماندهای بیمارستانی ،‌ مترجمین: دکتر حسن انصاری دکتر فرید عبادی‌فرد، آذر 1386

2.        مبانی ایمنی مواد غذایی،‌نویسندگان:‌دکتر یاسمین مترجمی دکتر مارتین آدامز، مترجمین سید احمد خسروی حسینی محمدرضا نوربخش- چاپ 1381.

3.        بهداشت زباله، تألیف:‌مهندی پریوش علم سرشت،‌مهندس اسماعیل دل پیشه، اعضاء‌هیت علمی دانشگاه پیام نور.

4.        بهداشت کار، تألیف:‌ مهندس پریوش حلم سرشت،‌مهندس اسماعیل دل پیشه.

5.        اصول بهداشت محیط، تألیف:‌ مهندس حسن امیربیگی (عضو هیئت علمی دانشگاه)، 1388

6.        بهداشت محیط و ایمنی کار،‌ تألیف:‌زهرا بهبودی عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تهران.

7.        گندزادها و ضدعفونی‎کننده‎ها، تألیف: دکتر کرامت‎ا... ایماندل، دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تهران، 1374.

 


فهرست مطالب

فصل اول‌: تاریخچه. 4

فصل دوم: بهداشت هوا 7

فصل سوم: بهداشت آب.. 10

فصل چهارم: بهداشت زباله. 14

فصل پنجم: بهداشت پرتوها 23

فصل ششم: بهداشت غذا 28

فصل هفتم: بهداشت تصفیه فاضلاب.. 33

فصل هشتم: مواد سمی و خطرناک... 38

فصل نهم: گندزداها و ضدعفونی‌‎کنندهها 40

فصل دهم :کنترل حشرات و جوندگان............................................................................................................................43

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل اول‌: تاریخچه

 


زندگی صحنه‌ی یکتای هنرمندی ماست، هرکسی نغمه خود خواند و از صحنه رود. خرم آن نغمه که مردم بسپارند به یاد.

 

از مهمترین مسائلی که همواره فکر بشر را از قدیم‎الایام به خود مشغول داشته فقط تندرستی و رهایی از درد و رنج بیماری‎ها بوده است. زیرا انسان از بروز بیماری‎ها و مشکلات ناشی از آنها دردها و رنج‎های زیادی متحمل گردیده است.

از عوامل مختلف این دگرگونی می‎توان به تخریب بی‌رویه جنگل‎ها و مراتع، دفع فاضلاب‎های شهری و صنعتی، دفع زباله‎های شهری،‌عفونی، سمی و رادیواکتیو، استفاده از حشره‎کش‎ها، آفت‌کش‌ها، کودهای شیمیایی کشاورزی،‌رهاسازی آلاینده‎های مراکز صنعتی و تجاری به اتمسفر که متأسفانه ماحصل آن باعث بروز مشکلات عدیده‎ای از جمله افزایش دمای اتمسفر و تأثیرات اقلیمی ناشی از آن و نیز بروز باران‎های اسیدی،‌ فرسایش لایه ازن (آلودگی‎های آب، خاک و هوا)‌و ... گردیده است. به بیان دیگر بهداشت محیط عبارت از توازن و تطابقی است که باید میان انسان و محیط زیست او وجود داشته باشد تا موجبات سلامتی (Health) را که حالت کامل رفاه جسمی ، روحی و اجتماعی انسان است فرام نماید.

مهمترین عوامل محیطی تهدید‎کننده سلامتی :

1-    عوامل عفونی. انواع میکروب‎ها

2-    خفه‎کننده‎ها (Asphycients) آسفیکسینتس‌ها مثل منواکسید کربن

3-    آلرژن‌ها (Allergens)  مثل علف کش‌ها،‌حشره‎کش‎ها،‌بعضی فلزات مخصوصاً نیکل

4-    محرک (Irritants) مانند دی‎اکسید گوگرد،‌دی اکسید ازت،‌و فرمالدئیدها از محرک‎های دستگاه تنفسی محسوب می‌شوند.

5-    سموم متابولیک Metabolic – Poisons مانند حشره‎کش‎ها، علف‎کش‎ها

6-    عوامل فیزیکی (Physical Agents) مانند ضربه‎ها، تصادفات، سر و صدا،‌ حوادث شغلی

7-    عوامل روانی (Psychological Agents) مانند فشارهای محیط کار از قبیل سر و صدا، کار فشرده،‌ ازدحام و شلوغی شهرهای بزرگ و ...

8-    موتاژن‎ها (Mutagens) :‌توانایی یک عامل در ایجاد تغییرات ژنتیکی یا موتاسیون را موتاژنیستی گویند. مانند کادمیوم و پرتوهای یونساز،‌اثرات منفی به صورت سرطانزایی یا نقص نوزاد terategen نمایان می‎گردد.

 

 

 

 

 

 


مقدار اکسیژن موجود در آب در دمای مختلف‌

دما بر حسب ˚C

0

10

20

30

مقدار اکسیژن بر حسب درصد

15

11

9

7

 

دما باعث نابودی  بسیاری از موجودات آبزی می‎گردد.

در جای دیگر گیاهان ازت موردنیاز خود را توسط ریشه و به صورت NO2- NO3- و NH4+  دریافت می‎کنند.

اثرات جهانی آلودگی هوا:‌

1-    گرمایش زمین :‌ناشی از پدیده‎ اثر گلخانه‌ای  می‎‌باشد.

2-    افت ازن استراتوسفری (Stratospheric Ozone Depletion) :

ازن به طور مداوم در لایه استراتوسفر توسط جذب اشعه ماوراء بنفش با طول موج کوتاه تولید می‎شود. افزایش غلظت‌های استراتوسفری کلر، ازت و برم سبب افزایش سرعت حذف اُزن می‎گردد. ازن اشعه ماوراء بنفش با طول موج کوتاه خورشید را قبل از رسیدن به زمین جذب می‌کند. از بین رفتن ازن احتمال ورود این اشعه به قسمت بیوسفر را افزایش می‎دهد و خطر ابتلا به بیماری‎هایی نظیر سرطان پوست و آب مروارید را به دنبال خواهد داشت.

3-    باران‎های اسیدی:‌آلاینده‌ها مثل زباله‌سوزها باعث کاهش PH باران می‎شود باعث خسارت به آبزیان و خسارت به گیاهان و ... می‎شود.

4-    آتروسل‎ها:‌ طوفان‎های مثل گرد و غبار، فوران آتشفشان‎ها و واکنش فتوشیمیایی

5-    خشکی اقیانوس‎ها: تبخیر اسپری نمک اقیانوس‎ها منجر می‎شود.

نقش آتروسل‎ها در اتمسفر: پراکندن و جذب تشعشعات خورشیدی و اشعه مادون قرمز بازتابی از زمین، و اثر بر تعادل حرارتی زمین.


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل دوم: بهداشت هوا

 


منابع عمده آلودگی هوا:

1.      طبیعی :‌

الف) طوفان‌ها و گرد و غبار

ب) فعالیت آتشفشانی

ج) دود و خاکستر آتش‌سوزی‌های جنگل

د) شهاب‌های آسمانی

ه) چشمه‌های آبگرم معدنی

و) منابع گیاهی و حیوانی

2.      مصنوعی :‌

الف) منو اکسید کربن (CO):‌احتراق ناشی از سوخت وسایل نقلیه، آتش‎سوزی جنگل، مراکز تولید برق

ب) اکسیدهای ازت (No) : سوزاندن زباله‌ها

ج) ایندریدسولفورو (SO2):‌ آتشفشان‎ها

د) هیدروژن سولفوره (SH2) : تجزیه بی‎هوازی دریاها،‌ اقیانوس‎ها،‌ پالایش نفت و گاز

ه‍) هیدرو کربورها(HC):‌ صنایع رنگ‎کاری و لعاب کاری

 

پان (Pan) یکی از محصولات الموک فتوشیمیایی است که باعث سوزش چشم، سرفه،‌آبریزش چشم،‌ خفگی،‌ سردرد و خستگی شدید می‎شود.

تحقیقات نشان می‎دهد که پان مقاومت به بدن را در برابر عفونت‎ها کاهش می‎دهد.

سموم سیمتیک به چند گروه تقسیم می‎شود:

1.      صدمات ارگانیک (کل بدن) مثل هیدروکربورهای هالوژنه

2.      صدمات دستگاه عصبی مانند: الکل میتلیک، تیوفن،‌سولفوردو کربن

صدمه به دستگاه خونساز مثل بنزن،‌فنل، تولوئن،‌گزیلن

مواد معدنی غیرسمی مانند:‌ارسنیک

منابع طبیعی

منابع مصنوعی

1- پرتوهای کیهانی

2- پرتوهای زیست‎محیطی (جوی زمینی)

3- درونی (پتاسیم کربن 14)

1- رادیوسکوپی پرتوهای ایکس پزشکی و دندانپزشکی

2- مواجهه شغلی

3- ریزش مواد پرتوزای هسته‎ای

 

مقایسه روابط ارزش رطوبتی

آب موجود در هوا (g/kg)

رطوبت نسبی (%)

دما (°C)

توصیف

2

50

0

هوای مناسب برای ششها (روز زمستانی خوب)

5

100

4

یک روز پاییزی خوب

5

40

18

اتاقی با هوای عالی

8

50

21

اتاقی با هوای خوب

10

70

20

هوای خیلی مرطوب

28

100

20

جنگلهای گرمسیری بارانی

 

ارزش رطوبتی هوایی که تنفس می‎شود

آب موجود در هوا (g/kg)

کیفیت

5-0

خیلی خوب

8-5

خوب

10-5

رضایت‎بخش

25-10

نامناسب

بالای 25

خطرناک می‌شود

41

آب به همراه تنفس خارج می‎شود

بالای 41

آب در کیسه‎های هوایی ریوی متراکم می‎شود

 

میزان تهویه لازم برای قسمتهای مختلف مسکن

قسمت‎های مختلف

عمومی

آشپزخانه

حمام*

توالت

اتاق خواب

میزان تهویه

ft3 / min

10

35

35

17

10

m3 /hr

17

60

60

30

17

* دمای حمام نباید بر اثر تهویه به کمتر از °C22 برسد.

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل سوم: بهداشت آب

 


خصوصیات آب: باید بدون رنگ، بو، مزه، فاقد طعم و کمی خنک باشد.

سه چهارم سطح زمین را آب فراگرفته است. با فرمول H2O 89 درصد وزن آب را اکسیژن و 18 درصد آن را هیدروژن تشکیل می‎دهد.

تامین آب:

1-    سطحی مثل رودها، نهرها، آب پشت سدها

2-    زیرزمین: درون خاک نفوذ پیدا می‎کند یا در زیرزمین جمع می‌شود مانند: چشمه، چاه، قنات

بیماری‎‌های منتقله از آب:

باکتریایی: وبا، حصبه (تیفوئید)، اسهال خونی باسیلی (شیگلوز)

ویروسی: فلج اطفال، هپاتیت A (التهاب کبد)

بیماریهای تک یاخته: آمیبیازیس (Amibyasis) ، ترکسوپلاسموزیس، ژیاردیازیس، بیماری‎های انگلی

تیوسولفات سدیم = Na2 S2 O3 خنثی کننده کلر است.

در زمان نمونه برداری از آب استفاده می‎شود.

چشمه بهداشتی



























 

 

 

 


روش گندزدایی آب:

  1. روش فیزیکی : جوشاندن 10-5 دقیقه

2.      استفاده از اشعه ماوراء بنفش (UV) ، طول موج:             250-270 نانومتر

                                                                                              75/0 تا 5/1 متر طول

                                                                                              15-20 میلی‎متر قطر

                                                                                              زمان: 3 ثانیه

بُرم: یک مایع قهوه‎ای تیره است. گران است و اشکال در حمل و نقل است.

ید: ید عنصر جامد آبی متمایل یه سیاه رنگ است. بوی شبیه وایتکس دارد. گران قیمت است.

اُزن: یک اکسیدکننده قوی می‎باشد، گران‌قیمت است، گازی است بی‎رنگ، قدرت اکسیداسیون بالا، این گاز به منظور گندزدایی و از بین بردن باکتریها، انگل و قارچها مورد استفاده قرار می‎گیرد.

کلر: کلر به صورت گاز و یا ترکیباتی نظری آهک کلردار یا پودر سفیدکننده، پرکلرین یا هیپوکلریت کلسیم است.

معمولی‎ترین ترکیب کلر را برای گندزدایی آب در اجتماعات کوچک هیپوکلریت کلیسم H.T.H است.

کلر مؤثرترین ترکیب حدود 70 درصد است.

مقدار کلر باقی‎مانده آزاد آن 2/0-8/0 p.p.m است.

مصرف‌‎های کلرسنج: محلول ارتوتولیدین و قرص‌های دی‎پی‌دی

محلول ارتوتولیدین (خاصیت سرطانزایی) دارد و در بسیاری از کشورها کاربرد چندانی ندارد.

خاصیت خورندگی آب: هر چه سبک‌تر، داغ‌تر، کلردارتر به علت اینکه کلر دارند خاصیت خورندگی بیشتری دارند.

هرچه PH آب بیشتر به سمت اسیدی باشد، خورندگی آن بیشتر است.

از طریق هوادهی و یا عبور آب از روی یک بستر سنگ مرمر یا قطعات سنگ آهک می‌توان خاصیت خورندگی آب را کاهش داد.

کلرسنجی با استفاده از قرص D.P.D :

1.      محفظه کلرسنج را پر از آب نمائید.

2.      یک عدد قرص شماره 1 (D.P.D-No.1) را به آن اضافه نموده، درپوش آن را گذاشته، سپس آن را تکان داده تا قرص کاملاً حل شود.

3.      رنگ ایجاد شده درون محفظه را با رنگ‎های استاندارد کلر (بر حسب میلی‎گرم در لیتر) مقایسه نموده مقدار خوانده شده برابر غلظت کلر آزاد باقی مانده است.

اگر با قرص شماره 3 انجام شود کلر آزاد ترکیبی با هم به دست می‎آید.

برای تعیین PH محفظه مخصوص آن را تا خط نشانه پر از آب نموده سپس یک عدد قرص فنل قرمز به آن اضافه نمایید.

درب آن را بسته و تکان داده تا قرص کاملا حل شود. سپس از طریق مقایسه رنگی PH مربوط را قرائت نمایید.


استاندارد کیفیت میکروبی آب استخرهای شنا در ایران

شاخص میکروبی

MPN/100 ml

توالی نمونه‎برداری

حداکثر تعداد کلی فرم

460

ماهیانه

حداکثر کلی فرم مدفوع

100

ماهیانه

حداکثر استرپتوکوکسی مدفوعی

100

ماهیانه

حداکثر باکتری‎های هوازی مزوفیل

200

ماهیانه

سودوموناس آئروژینوزا

0

ماهیانه

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل چهارم: بهداشت زباله

 


تعریف زباله: مجموعه‎ای از مواد غیرقابل استفاده را که ضمن فعالیت‎های انسان بوجود می‎آید. (به جز مواردی که از بدن دفع می‎شود) زباله گویند.

انواع زباله: زباله خانگی، اماکن عمومی، موسسات، واحدهای صنعتی، کارهای ساختمانی، کارخانجات تهیه مواد غذایی و ... تولید می‎گردد.

عوامل موثر در تولید زباله: 1- موقعیت جغرافیایی محل 2- فصول سال 3- عادات و وضعیت اقتصادی مردم، قوانین موجود و طرز تلقی مردم

فرآیند دفع زباله



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


رنگ‌بندی زباله:

رنگ زرد: ضدعفونی

رنگ آبی: غیرعفونی

رنگ سفید: شیمیایی

سفتی باکس: سر سوزن و اشیاء نوک تیز


زباله‎هایی که نباید سوزانده شود و یا در دستگاه امحاء قرار گیرد باید جداگانه حمل گردد و جز زباله زرد نباشد:

1.      قوطی افشانه

2.      ظروف محتوی گازهای تحت فشار در اتاق عمل

3.      مقادیر زیاد از پسماندهای شیمیایی واکنش دهنده

4.      املاح نقره و پسماندهای پرتونگاری و عکاسی

5.      پسماندهایی که مقدار زیادی جیوه یا کادمیوم دارند. مانند: دماسنج شکسته، باتری کهنه ، پانل‌های چوبی سرب‌دار، آمپول‌‎های سربسته یا دارای فلزات سنگین.

خطر آلوده شدن پس از فرو رفتن سوزن تزریق زیرجلدی

نوع آلودگی

خطر آلوده شدن

HIV

هپاتیت ویروس B

هپاتیت ویروس C

% 3/0

% 3

% 5/3

                                                                                                                                                                     داده ها از ژاپن

طبقه‌بندی پسماندهای تهدیدکننده مراقبت از تندرستی

نام رده‌های پسماند

شرح

پسماند عفونی

پسماند مظنون به داشتن مراحل زنده‎ی بیماری‎زا مانند کشت‎های میکروبی آزمایشگاه، پسماندهای ناشی از جداسازی بیماران عفونی- بافتها(سواب)، مواد یا تجهیزاتی که با بیمار عفونی تماس داشته اند. مواد دفع شده از این بیماران

پسماند برنده و نوک تیز

سوزن تزریق، دستگاه (Set)، انفوزیون، تیغه، چاقو، تیغ، شیشه‏های شکسته

پسماند دارویی

داروهای تاریخ گذشته یا غیر لازم مانند: قوطی‎ها و شیشه‎های دارویی

پسماند ژنوتوکسیک

دارای موادی با خصوصیات سمی برای ژن‎ها از جمله پسماندهای دارای داروهای سایتوتوکسیک که بیشتر در درمان سرطان به کار می‎رود و مواد شیمیایی سمی برای ژن‎ها

پسماندهای شیمیایی

محتوی مواد شیمیایی مانند معرف‎های آزمایشگاه، داروی ثبوت و ظهور فیلم، مواد گندزدای تاریخ گذشته یا غیرلازم و محلولها می‎باشند.

پسماند دارای فلزات سنگین

مانند باتری‎ها، ترمومترهای شکسته(دماسنج)، اسباب‎های جیوه‎ای اندازه‎گیری فشار خون

پسماندهای پرتوساز

سیلندرهای گازها، قوطی‎های افشانه محافظتی، مایعات مصرف نشده‌ی پرتودرمانی یا لوازم شیشه‎ای بسته‎ها. کاغذهای جاذب

 


نوع پسماند جامد تولید شده و برآورد مقدار آنها (هر پسماند با علامت × مشخص شود)

منبع عمومی

آسیب شناختی

پرتوساز

شیمیایی

عفونی آلوده‎کننده

برنده و نوک‎تیز

دارویی

برآورد مقدار برحسب Kg

خدمات بیماران

 

 

 

 

 

 

 

پزشکی

 

 

 

 

 

 

 

جراحی

 

 

 

 

 

 

 

اتاق عمل

 

 

 

 

 

 

 

آزمایشگاه

 

 

 

 

 

 

 

داروخانه

 

 

 

 

 

 

 

بخش داخلی

 

 

 

 

 

 

 

بخش تالاسمی

 

 

 

 

 

 

 

میکروب‌شناسی

 

 

 

 

 

 

 

پشتیبانی

 

 

 

 

 

 

 

پزشک هسته‎ای

 

 

 

 

 

 

 

درمانگاه

 

 

 

 

 

 

 

رختشویخانه

 

 

 

 

 

 

 

آشپزخانه

 

 

 

 

 

 

 

محوطه عمومی

 

 

 

 

 

 

 

لوازم سترون

 

 

 

 

 

 

 

 


پسماندهایی که نباید سوزانده شود

ظروف محتوی گازهای تحت فشار

مقادیر زیاد پسمانده‎های شیمیایی واکنش‎دهنده

املاح نقره و پسمانده‌های پرتونگاری و عکاسی

پلاستیک‎های هالوژنه مانند پلی وینیل کلراید (PVC)

پسمانده‎هایی که مقدار زیادی جیوه یا کادمیوم دارند مانند دماسنج‌‎های شکسته، باتری کهنه و مستعمل، و پانل‎های چوبی سرب‌دار

 

برگه نمونه برای ارزیابی تولید زباله

محل گردآوری پسمانده:

بخش/ محل

مقوله‎های پسمانده‎ها

مقدار تولید شده در هر روز از هفته

شنبه

یکشنبه

دوشنبه

سه شنبه

چهارشنبه

پنجشنبه

جمعه

KG

لیتر

KG

لیتر

KG

لیتر

KG

لیتر

KG

لیتر

KG

لیتر

KG

لیتر

1-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

3-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

10-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مدیریت مواد شیمیایی و دارویی به منظور به حداقل رساندن پسماندها

·     سفارش مکرر مقادیر به نسبت کم مواد شیمیایی و دارویی به جای سفارش مقادیر زیاد و یکباره این موضوع بویژه در مورد فرآورده‎های ناپایدار بیشتر صدق می‎کند.

·     استفاده از batchهای قدیمی‎تر یک فرآورده پیش از مصرف batchهای جدیدتر آن.

·     استفاده از همه محتوای هر قوطی یا شیشه.

·     پیشگیری از اتلاف فرآورده‎ها؛ به عنوان مثال در بخش یا در رویه‎های تمیزکاری.

·     وارسی تاریخ انقضای هر فرآورده در موقع عرضه‎ی آن.

 

ظروف تحت فشار:

قوطی‎های افشانه‎ها به طور معمول قابل بازیافت نیستند، و می‎توان آنها را همراه با پسمانده‎های عمومی در چاله دفن کرد. با وجود این بسیاری از ظروف آسیب‎‌ندیده‎ی گازها را می‌توان بآسانی بازیافت کرد و باید آنها را برای پر کردن مجدد به توزیع‌‎کننده‎ی آن گازها برگرداند. ظروف تحت فشار هرگز نباید در زباله‎سوز سوزانده شوند چون ممکن است منفجر، و موجب آسیب کارکنان و یا تأسیسات شوند.

رایجترین فرآورده‎های ژنوتوکسیک مورد استفاده در مراقبت از تندرستی

1.   طبقه‎بندی شده به عنوان سرطانزا:

·         مواد شیمایی:

بنزن

·         داروهای سایتوتوکسیک و غیره:

آزاتیوپرین، کلرامبوسیل، کلر نفازین، سیکلوسپورین، سیکلوسپورین، سیکلوفسفامید، ملفالان، سیموستین، تاموکسیفن، تیوتپا، ترسولفان

·         مواد پرتوساز (رادیواکتیو):

2.   طبقهبندی شده به عنوان سرطانزای ممکن یا احتمالی:

·         مواد سایتوتوکسیک و داروهای دیگر:

آزاسایتیدین، بلئومایسین، کارموستاین، کرامنفیکل، کلروزتوسین، سیس پلاتین، داکاربازین، دائونوروبیسین، دی هیدورکسی متیل فوزاتریزین (مانند پانفوران که دیگر مصرف نمی‎شود)، دوکسوروبیسین، لوموستین، میتل تیوراسیل، مترونیدازول، متیومایسین نافتوپین، اگزازپام، فناستین، فنوباربیتال، فنیتُوئین، پروکاربازین هیدروکلراید، پروژسترون، سارکولیزین، استرپتوزوسین، تریکلورمتین.

·         این طبقه‎بندی‎ها طبق طبقه‎بندی گروه کاری سازمان بین‌المللی پژوهش درباره‎ی سرطان است.

 

داروهای سایتوتوکسیک خطرناک برای چشم و پوست

مواد الکیلاتور

داروهای تاول‌زا: آکلا روبی‎سین، کلرمتین، سیس پلائین، میتومایسین

داروهای تحریک‎کننده پوست: کارموستین، سیکلوفسفامید،داکاربازین، ای فسفامید، ملفالان، استرپتوزوسین، تیوتپا.

داروهای intercalating

داروهای تاول‌زا: آ»ساکرین، داکتینومایسین، دائونوروبی‎سین، دوکسوروبی سین، اپی روبی سین، پیراروبی سین، زوبی سین.

داروهای تحریک‎کننده‎ی پوست: میتوزانترون

Epipodophullotoxins

داروی تحریک کننده‎ی پوست: teniposide

 

قوطی‌های افشانه:

قوطی‎های کوچک افشانه باید در بسته‎بندی‎های سیاه زباله مانند پسمانده‎های عمومی گردآوری و دفع شوند، ولی فقط به شرطی که این محموله برای آتش زدن یا زباله‌سوزی ارسال نشود. این قوطی‎ها هرگز نباید در بسته‎بندی‎های زرد که برای زباله‎سوزی ارسال می‎شوند قرار گیرند. مقادیر زیادی قوطی‎های افشانه‎ای دورریختنی را می‎توان برای توزیع کننده پس فرستاد یا در صورت امکان به کارخانههای بازیافت پسمانده‎ها ارسال کرد.

 

F کنترل محیط زیست

·         اطمینان حاصل کنید که در بیمارستان رویه‎های کافی برای مراقبت تمیزکار و گندزدایی سطوح محیط زیست وجود دارد.

G لوازم پارچه‌ای

·         طوری لوازم پارچه‎ای مصرف شده، آلوده به خوه، آلوده به آبگونه‌های بدن، ترشحات، و مواد دفعی را دستکاری کنید که از مواجهه‎ی آنها با پوس و مخاطهای پوششی جلوگیری، و از انتقال خرده‌اندامواره‌ها به بیماران دیگر و محیط زیست پرهیز شود.

H بهداشت شغلی و بیماری‎های منتقله از راه خون

·         مراقب باشید که هنگام استفاده از سوزن تزریق، تیغه‌ی جراحی، و دیگر لوازم یا اسباب‎های برنده و نوک تیز از ایجاد صدمه پیشگیری می‎شود.

·         از اسباب‎های تهویه به عنوان یک وسیله‎ی جانشینی برای روش‎های احیای دهان به دهان استفاده کنید.

I محل مراقبت از بیمار

·         بیماری را که محیط زیست را آلوده می‎کند یا نمی‎تواند به طور مناسب بهداشت شخصی خود را رعایت کنید، در اتاق جداگانه (یا مجزا) قرار دهید.



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


                                               


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل پنجم: بهداشت پرتوها

 


بعضی از مواد موجود در طبیعت دارای اتم‎های ناپایدار هستند به این معنی که اتم‎های آنها خود به خود تبدیل به اتم‎‌های پایدارتر میشوند. که به آنها مواد رادیواکتیو گفته می‎شود.

اولین بار توسط Beqaevel دانشمند فرانسوی کشف شد.

به این صورت که وی متوجه شد فیلم عکاسی در مجاورت ترکیبات اورانیوم سیاه می‎شود بعدها رادر فورد ، آقا و خانم کوری حقایق بیشتری را در مورد پرتوهای هسته‎ای و ساختمان اتم‎ها آشکار ساخت.

اتم‎هایی که منبع انرژی هشند از قبیل ایزوتوپ‌ها رادیواکتیو می‎نامند. به تدریج شکسته شده و ذراتی از آنها به خارج پرتاب می‎گردد. اجسام رادیو اکتیو سه نوع اشعه آلفا، بتا و گاما از خود منتشر می‌سازند.

پرتوهای زیست محیطی شامل:

1.      پرتوهای زمینی: عناصر پرتوزا مانند اورانیوم و رادیوم در خاک و سنگ

2.      پرتوهای جوی: گازهای رادون، تورون در جو است.

پرتوهای درونی: پرتوهای درونی خود انسان است. مقدار ناچیز اورانیوم، ایزوتوپ‎های پتاسیم، K4، کربن و CL2= اثرات بسیار ناچیز است.

منابع پرتوزا:

  1. منابع طبیعی:

الف) پرتوهای کیهانی (خلبانان)

ب) پرتوهای زیست محیطی

  1. منابع مصنوعی:

الف) پرتو ایکس

ب) ریزش مواد پرتوزای هسته‎ای

ضایعات پرتوها:

  1. جسمی: درخود شخص بوجود می‎آید.
  2. ژنتیکی: در نسل‎های بعدی بوجود می‎آید.

اثرات جسمی تابش و عوارض آن: تهوع، عرق کردن، خستگی، ضعف، کم‎اشتهایی، طولانی شدن دوران پریود و تکرار آن در زنان و خونریزی شدید همراه با کاهش لنفوسیت‌های خون، تعداد لنفوسیت‌ها در هر میلی‎متر مکعب خون کمتر از 1200 باشد خطر جدی‎تر است.

عوارض مزمن پرتوها:

  1. آسیب از نظر باروری:

الف) در مردان: کاهش اسپرم، عقیمی

ب) در زنان: متوقف شدن فعالیت تخمدان‎ها، یائسگی موقت،

برای جلوگیری از هرگونه آسیب ژنتیکی تولیدمثل را تا چند هفته بعد از پرتوگیری به تأخیر بیندازند. در مورد زنان توصیه می‎شود که این مدت طولانی‌تر باشد.

  1. آب مروارید
  2. ضایعات پوستی
  3. اثر بر دستگاه تنفسی
  4. اثر بر استخوان‎ها
  5. اثر بر سیستم عصبی

اندازه‎گیری پرتوهای یونساز:

  1. دزیمتر جیبی: به اندازه خودنویس است. جهت اندازه‎گیری پرتو گاما و ایکس چک می‌شود.
  2. دتکتورهای گازی
  3. فیلم بج: دزیمتر فردی است.

جهت تشخیص و آشکارسازی پرتوها از دستگاههایی به نام دتکتور استفاده می‌شود.

مدیریت دفع پسماند رادیواکتیو: در قالب‎هایی از نوع بتون یا قیر استفاده می‎شود. بعد اضافه نمودن نمک، یون رادیواکتیو را در خود نگاه می‎دارند تا به منطقه اشباع برسد و از آن پس مواد رادیواکتیو می‌توانند به اطراف مهاجرت نمایند.

برای رفع آلودگی مواد پرتوزا و قلیایی، بهترین روش برای حذف آلودگی ,استفاده از آب است.

 

پرتوهای غیریونساز:

  1. امواج رادیویی، رادیو، تلویزیون، مخابرات، دستگاه رادار، امواج میکرو- گرما دارند.

امواج میکرو برای:  1.طبخ غذا ، 2.کاربرد پزشکی و درمانی، 3.نرم کردن اندام‎ها، 4.آزمایشگاهی (استریل کردن)، 5.صنایع، 6.خشک کردن کاغذ، پارچه- گرما دارند.

  1. پرتوهای مادون قرمز، اثر روی چشم (کاتاراکت)
  2. پرتوهای ماوراء بنفش

عوارض :          1- سرخی و سوختگی در پوست 

                         2- سرطانزایی

                         3- اثر بر روی چشم‎ها بیماری کاتاراکت،(یا آب مروارید)

کاربرد: اثر باکتری‌کشی و اثر درمانی دارد.

عوارض امواج رادیویی:        در مردان: کاهش ترشحات هورمونی

                                               در زنان: بینظمی در عادات ماهانه

سردرد، تحریکات عصبی، خستگی، عرق کردن، کماشتهایی، آب ریزش از چشم، ریزش مو، ضعف شنوایی.

قدرت نفوذ پرتوهای شایع در محیط زیست

نوع پرتو

هوا

بافت‎ها

سرب

ذرات آلفا

4 سانتی متر

05/0 میلی‎متر

صفر

ذرات بتا

300-6 سانتی متر

4-06/0 میلی متر

3/0 005/0 میلی‎متر

پرتوی گاما

400 متر

50 سانتی متر

40 میلی متر

پرتوی ایکس

240-120 متر

30-15 سانتی متر

3/0 میلی متر

 

برآورد پرتوگیری متوسط سالیانه انسان از منابع مختلف

درصد

دز متوسط سالیانه بر حسب SV/y

منبع

65

3-10×1

تابش‌های طبیعی

33

4-10×5

تشخيص پزشکی

7/0

5-‌10×1

فروریزه‎های رادیواکتیو

5/0

6-10×8

تابش‎های شغلی

015/0

6-10×2

پس‌مانده‎های رادیواکتیو

5/0

‌‌‌6-10×8

ساعت‎های شبرنگ رادیوم‎دار، مسافرت با هواپیما، تلویزیون

 

برآورد پرتوگیری متوسط سالیانه انسان از منابع مختلف

مواد

درصد انعکاس

رنگ

درصد انعکاس

گچ خشک (تازه)

80 درصد

سفید

80 درصد

گچ خشک (کهنه)

65 درصد

کرم

70 درصد

سیمان خشک (تازه

45 درصد

زرد

65 درصد

آجرقرمز

10 درصد

صورتی روشن

50 درصد

آجر سفید

25 درصد

آبی روشن

45 درصد

سنگ مرمر سفید

80 درصد

سبز روشن

45 درصد

کاشی سفید

80 درصد

خاکستری روشن

50 درصد

آینه

90 درصد

قرمز روشن

40 درصد

شیشه روشن

10-8 درصد

قرمز تیره

20 درصد

 

 

خاکستری تیره

15 درصد

 

 

آبی تیره

15 درصد

 

 

سبز تیره

15 درصد

 

 

سیاه

5 درصد

 

 

قهوه‎ای

25 درصد

 

میزان انعکاس مناسب نور برای سطوح مختلف

مواد

درصد انعکاس

رنگ

درصد انعکاس

سقف

85-75 درصد

دیوارها

60-50 درصد

کف اتاق

30-25 درصد

وسایل داخل منزل

35-30 درصد

 

میزان روشنایی مناسب برای فضاهای مختلف مسکن

فضا

روشنایی (لوکس)

قسمتهای عمومی (راهروها و پله‎ها)

150

اتاق نشیمن

200

آشپزخانه

300

اتاق خواب

100-50

میز مطالعه

500

حمام

300

توالت

150-100

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل ششم: بهداشت غذا

 


بهداشت غذا:

نقش غذا در سلامتی و بیماری:

غذا هم برای رشد و هم برای نگهداری وضعیت بدن در شرایط طبیعی ضروری است. غذا تامین‎کننده انرژی و مواد اولیه موردنیاز جهت ساخت و جایگزینی بافت‎های تخریب شده و کمک به بدن در دفاع از خود در مقابل بیماری‎ها می‎باشد. همچنین غذا می‎تواند مسئول بیماری یا سلامتی باشد.

مثالهایی از سندروم‎های ناشی از کمبود ویتامین‎ها و مواد معدنی:

کمبود ویتامین A: بیماری شب‎کوری، گزروفتالمی

کمبود ویتامین B12: بیماری کم‎خونی، نفروپاتی

کمبود ویتامین C: بیماری اسکوروی

کمبود ویتامین D: بیماری راشی‎تیسم

کمبود ید: بیماری گواتر، کرتی‌نیسم

کمبود آهن: بیماری کم‎خونی

مخاطرات خارجی مواد غذایی: آلودگی شیمیایی، فلزات سنگین، جیوه، سرب، باقی‎مانده سموم حشره‎کش،

عوامل ضدمغذی به طور مثال سولانین در سیب‎زمینی

عوامل زیست‌شناختی مثل باکتری‎ها مثل بیماری سالمونلا ، انگلها، مثل بیماری ژیاردیا، ویروس‎ها بیماری هپاتیت A

ماهیت بیماری‎ها با منشأ مواد غذایی: عفونت زمانی اتفاق می‎افتد که باکتری‎های زنده همراه با غذا خورده شود و تعداد آنها جهت زنده ماندن در محیط اسیدی معده بعنوان یکی از موانع دفاعی بدن کافی باشد. باکتری‎های باقی مانده سپس به روده کوچک وارد شده  و تکثیر می‌یابند و علائم مرضی را ایجاد می‌نمایند.

آمادگی ابتلا به عفونت (حساسیت‌زا) براساس عوامل مختلفی از قبیل سن، سلامت عمومی بدن، نوع تغذیه، وضعیت ایمنی بدن و قرار داشتن در دوران نقاهت بیماری تغییر می‌‎کند.

در افرادی که اسید معده پایین است تعداد بیشتری از عوامل بیماری‌زا بلعیده شده فعال باقی می‎مانند و باعث افزایش خطر ایجاد عفونت می‎گردد. این حالت بیشتر در نزد سالمندان اتفاق می‎افتد.

 

نکات کلیدی:

غذا برای تأمین بهداشت و سلامتی فردی است و می‎تواند باعث ایجاد بیماری شود.

میکروارگانیسم‎ها (باکتریها، ویروس‎ها، کپک‎‌ها و انگلها) مهمترین دلایل بیماری‌ها با منشأ مواد غذایی هستند. اکثر بیماری‎ها با منشأ مواد غذایی با علائم معدی-روده‎ای از قبیل تهوع، استفراغ، شکم درد و اسهال همراه است.

بیماری با منشأ مواد غذایی از دو طریق ایجاد می‎شود: عفونت مسمومیت

دوز عفونی برای ارگانیسم‎های گوناگون در افراد مختلف متغیر است.

بیماری‎ها با منشأ مواد غذایی می‎توانند آثار مخرب جدی‌ای بر روی افراد مخصوصاً کودکان کم سن و سال و بطور کلی جامعه داشته باشند.

میکروارگانیسم‎ها همه جا وجود دارند، عوامل ایجاد آلودگی می‎توانند از یک محیط طبیعی و یا یک محیط آلوده، حیوانات خانگی و آفات، ابزار کار و افراد در تماس با مواد غذایی به آن منتقل شوند.

استفاده از حرارت مؤثرترین روش برای ارتقاء سطح ایمنی مواد غذایی است.

عوامل مختلفی در بروز بیماری‎ها با منشأ مواد غذایی دخالت دارند که مهمترین آنها عدم کنترل صحیح دما در زمان نگهداری مواد غذایی می‎باشد.

نمونه‎هایی از عوامل بیماری‎زا مربوط به : 1- مایکو باکتریوم بوویس 2- بروسلا 3- سالمونلا 4- اشریشیاکلی                      5-استافیلوکوک اورئوس 6- باسیلوس سرئوس

فرآورده‎های غذایی با منشأ حیوانی بالاترین احتمال از نظر آلودگی به عوامل بیماری‎زا را دارند. فرآورده غذایی با منشأ گیاهی ممکن است به عوامل بیماری‎زا آلوده شوند. مخصوصاً اگر در تماس با فاضلاب یا آب آلوده به فاضلاب باشند.

مواد غذایی کنسرو شده به روشهای تجاری عموماً ایمن و بهداشتی است.

ده قانون طلایی سازمان جهانی بهداشت برای تهیه مواد غذایی ایمن و بهداشتی

  1. مواد غذایی فرآینده شده را انتخاب کنید. مثل : شیر پاستوریزه

از ماکیان (پرندگان) تازه استفاده نمائید. مثلاً کاهو نیاز به شستشوی کامل دارد.

  1. مواد غذایی را بطور کامل بپزید مثل گوشت ماکیان، گوشت‎ها، تخم‎مرغ و شیر غیر پاستوریزه تمام قسمتها باید به دمای حداقل 70 درجه سانتی‎گراد برسد. اگر مرغ پخته شده هنوز در قسمت نزدیک استخوان خام می‎باشد آن را به ظرف خود برگردانده و مجدداً حرارت دهید تا کاملاً پخته شود.
  2. گوشت، ماهی و ماکیان منجمد باید قبل از پخت بطور کامل از از انجماد خارج شوند.
  3. مواد غذایی پخته شده را به دقت و به طور ایمن نگهداری نمایید.
  4. مواد غذایی که قبلاً پخته شده را مجدداً بطور کامل حرارت دهید.
  5. از تماس مواد غذایی خام با مواد غذایی پخته جلوگیری نمایید.
  6. دست‎ها را به طور مرتب بشوئید.
  7. سطوح آشپزخانه را به دقت تمیز نگه دارید.
  8. از آب بهداشتی و ایمن استفاده نمائید.
  9. مواد غذایی را دور از دسترس حشرات و جوندگان نگه دارید.

مسمومیت‌زایی و اثرات بیولوژیک برخی از مایکوتوکسینهای اصلی که در مواد غذایی یافت شده‎اند

مایکوتوکسین

غذاهایی که در آن وجود دارند

کپک ایجاد کننده

فعالیت بیولوژیکی

LD50(mg/kg)

آفلاتوکسین

ذرت، بادام زمینی، انجیر، خشکبار(آفلاتوکسین M1 که پس از متابولیسم آفلاتوکسین B1 در شیر ترشح می‎شود) شیر و فرآورده‎های لبنی

آسپرژیلوس فلیووس

آسپرژیلوس پارازیتیکوس

کبد سمی، سرطانزا

5/0 در سگ

0/9 در موش

اسید سیکلوپیازونیک

پنیر، ذرت، بادام زمینی، ارزن

آسپرژیلوس فلیووس

پنیسیلیوم آرانتیوگریزوم

تشنج

36 (در موش صحرایی)

دی اکسی نیوالنول

غلات

فوزاریوم گرامیناروم

فوزاریوم کالموروم

استفراغ

امتناع از خوردن غذا

70 (در موش)

سم نی 2

غلات

فوزاریوم اسپوروتریشیود

 

4 (در موش صحرایی)

ارگوتامین

چاودار

کلاویسپس پورپورا

مسمومیت عصبی

 

فومونیسین

ذرت

هروزاریوم مونیلیفورم

انسفالومالاسیا اسبی

خیز ریوی در خوک

سرطان مری

 

اکراتوکسین

ذرت، غلات، دانه‎های قهوه

پنی‌سیلیوم و روکوزوم

آسپرژیلوس اکراستوس

مسمومیت دستگاه ادراری

30-20 (در موش صحرایی)

پاتولین

آب سیب، هسته میوه فاسد شده

پنی‌سیلیوم اکسپنوم

خیز، خونریزی، احتمالاً سرطانزایی

35 (در موش)

پنی ترم A

گردو

پنی‌‎سیلیوم آرانیتوگریزیوم

رعشه‌زا

05/1 (در موش)

استریگماتوسپستین

غلات، دانه قهوه، پنیر

آسپریلوس ورسیکولار

کبد سمی، سرطانزایی

166 (در موش صحرایی

اسید نئوآزونیک

رب‌گوجه فرنگی

آلتماریاتنوس

تشنج،

خونریزی

81 (در موش ماده)

186 (در موش نر)

زئارالنون

ذرت، جو، گندم

فوزاریوم گرامیناروم

استخوان‎سازی

مسمومیت حاد ایجاد نمی‎کند


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل هفتم: بهداشت تصفیه فاضلاب

 


تاریخچه:

مسئله بیرون راندن فاضلاب از محیط زیست انسان از زمانی به وجود آمد که مردم به زندگی گروهی روی آوردند و زندگی اجتماعی را برگزیدند و با پیدایش شهرها و گسترش شبکه‎های آبرسانی، انسان برای پاکسازی و پاک نگهداری محیط زندگی خویش، بیرون راندن پسا‎ب‎ها به دست آمده را مفید و لازم دید. لذا همزمان با پیشرفت تکنیک شبکه‎های آبرسانی، احداث شبکه‎های دفع فاضلاب نیز مورد توجه قرار گرفت.

تعریف فاضلاب (Waste-Water)

فاضلاب عبارت است از هر آبی که برای مصرف خاص تهیه شده باشد به هر دلیلی کیفیت خود را برای مصرف از دست داده باشد. که بسته به منشأ و خواص آن تقسیم‎بندی می‎گردند.

  1. فاضلاب خانگی Domestic-Water : شامل مناطق مسکونی، تجاری و موسسات. بعضی مواقع فاضلاب خانگی را به عنوان فاضلاب بهداشتی نیز نام می‎برند.
  2. فاضلاب صنعتی Industrial-Waste-Water : فاضلاب کارخانجات و کارگاه‎ها
  3. فاضلاب کشاورزی Agricultural-Waste-Water : محتوی سموم و آفت‎کش‎ها
  4. فاضلاب سطحی Storm-Water: فاضلاب ناشی از بارندگی‎ها، ذوب یخ‎ برف‎ها که به شدت آلوده هستند.

اهداف تصفیه فاضلاب:

  1. تأمین شرایط بهداشت عمومی
  2. حفظ محیط زیست
  3. بازیافت فاضلاب
  4. تولید کود طبیعی
  5. تولید انرژی

بوهای فاضلاب:

بوی فاضلاب ناشی از گازهایی است که در اثر متلاشی شدن مواد آلی به وجود می‎آید. بوی فاضلاب تازه قابل تحمل‎تر از فاضلاب کهنه است. بوی فاضلاب کهنه بیشتر ناشی از گازهای هیدورژن سولفوره می‎باشد که در اثر فعالیت باکتری‎های بی‎هوازی و در نتیجه احیای سولفات به سولفیت‌ها تولید می‎گردد.    S2®S3

در صورتی که به فاضلاب هوا و اکسیژن کافی برسد، باکتری‎های بی‎هوازی از فعالیت بازایستاده و بجای آن باکتری‎های هوازی مواد آلی فاضلاب را تجزیه می‎کنند و فاضلاب بی‎بو می‎گردد.

رنگ: معمولاً فاضلاب تازه رنگ خاکستری مایل به قهوه‎ای روشنی دارد. با گذشت زمان رنگ آن به خاکستری تیره و نهایتاً سیاه تبدیل می‎شود.

خورندگی لوله‎های شبکه فاضلابرو بر اثر گوگرد است. (یون سولفات)

مواد سمی و فلزات سنگین فاضلاب شامل : سرب، مس، نقره، کروم، ارسنیک، کادمیُم، روی، جیوه، آهن، منگنز، نیکل، سیانیدها بیشتر در فاضلاب صنعتی است.

کازهای محلول در فاضلاب تصفیه شده شامل: گاز N2، O2، CO2، SH2، NH3، CH4 است. این گازها از 2 طریق وارد فاضلاب می‎شوند: 1- جو  2- از طریق تجزیه مواد آلی فاضلاب حاصل می‎شوند.

هر فرد روزانه 100-400 میلیارد کلیفرم دفع می‎کند.

خصوصیات فاضلاب:

  1. خصوصیات فیزیکی: بو، دما، چگالی، رنگ، کدورت، اینها شاخص فیزیکی است.
  2. خصوصیات شیمیایی، مواد آلی، مواد معدنی، COD، BOD به عنوان شاخص شیمیایی می‎باشد.
  3. خصوصیات بیولوژیکی: گروه کلیفرم، گروه کلیفرم به عنوان شاخص آلودگی محسوب می‌شود.

نوع آب

BOD5 بر حسب میلی‎گرم در لیتر

نوع آب

BOD5 بر حسب میلی‎گرم در لیتر

آب خالص، آب آشامیدنی

0

فاضلاب خانگی رقیق

200

آب کاملاً تمیز

1

فاضلاب خانگی متوسط

300

آب نسبتاً تمیز

3

فاضلاب خانگی غلیظ

400

آب نیم کثیف

8

فاضلاب صنعتی

5000-20

آب خیلی کثیف

20

-

-

آب رودخانه تمیز

3-1

-

-

 

رده‌بندی آب‎‌ها برحسب BOD5 (Biological-Oxygen-Demand)

BOD: عبارتست از تعیین مقدار اکسیژن لازم که باید به فاضلاب داده شود.

Bod بالا: آلودگی بالا را نشان می‎دهد، به عبارت دیگر یک سنجش میکروبی که نشانگر سرعت تجزیه مواد آلی آب و مقدار اکسیژن Bod را 5 روزه انجام می‎دهند به اسم BOD5 - مورد نیاز میکروبها برای مصرف مواد آلی را تعیین می‌‎کند.

COD: تعیین مقدار اکسیژن موردنیاز شیمیایی در 2 ساعت می‎باشد.

TOC: کربن آلی تام برای تعیین آلودگی آب که با دستگاه خودکار صورت می‎گیرد.

 

ترکیبات بودار موجود در فاضلاب تصفیه شده

ترکیبات بودار

بو و کیفیت

آمینها

بوی ماهی

آمونیاک

آمونیاکی

دیامینها

لاشه گندیده

هیدروژن سولفید

تخم مرغ گندیده

میتل

کلم گندیده

مرکاپتنها

بوی راسو

سولفیدهای آلی

کلم گندیده

اسکاتول

مدفوع

 

 

نمودار مراحل تصفیه فاضلاب در یک تصفیه‎خانه لجن فعال

 

 

 

  1. روش لجن فعال (Activated_ Studge) : واحد بیولوژیکی در این فرآیند.
  2. روش صافی چکنده
  3. لاگون‎های هوادهی

 

 

تصفیه خانه فاضلاب در اجتماعات کوچک:

  1. سپستیک تانک (انبار 1 طبقه بتونی)
  2. ایمهاف تانک (انبار 2 طبقه)

محاسن روش لجن فعال :

1-    فاضلاب تصفیه شده خروجی صاف روشن و بی رنگ است

2-    درطی جریان تصفیه بوی زننده به مشام نمی رسد

3-    امکان رشد و نمو و تکثیر مگس وحشرات بسیار محدود است

برای حذف تمام ناخالصی های موجود در فاضلاب بایستی از هر 3 مکانیسم تصفیه به ترتیب فیزیکی ، بیولوژیکی و شیمیایی استفاده شود.


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل هشتم: مواد سمی و خطرناک

 


علامت مواد سمی

سموم به چند گروه تقسیم می‌شوند:

  1. صدمات ارگانیک (کل بدن) مثل هیدروکربورهای هالوژنه
  2. صدمات دستگاه عصبی مانند الکل متیلیک،تیوفن، سولفور دو کربن

صدمه به دستگاه خونساز مثل بنزن، فنل، تولوئن، گزیلن

فلزات سمی نظیر سرب، جیوه، کادمیم

مواد معدنی غیرسمی مانند ارسنیک.

گازهای خفه‎کننده در اتاق عمل:

  • متان CH4
  • اتان C2H6
  • استیلن C2H2
  • ایندرید کربنیک CO2
  • منواکسید کربن CO
  • اسید سولفوریک SH2
  • سیانورها

گازهای سمی:

آرسنین ASH3: بوی شبیه سیر، گازی بی‏رنگ، یکی از خطرناکترین گازهاست.

فسفین PH3: گازی است بی‎رنگ، با بوی شبیه ماهی گندیده و سنگین‎تر از هوا

استیبین SbH3: گازی بی‎رنگ با بویی نامطبوع

هیدروژن سلنیوم H2Se: گازی است بی‌رنگ با بویی شبیه سیر

نیکل کربنیل Ni(Co)4 : در درجه حرارت معمولی مایع است ولی به زودی در مجاورت هوا تبخیر می‎شود.

گازهای اشک‌آور: سیکلوهگزان، بنزن، تولوئن، میتل کلراید، میتل بروماید، استیرن، تربانطین، تترا کلرور کربن

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فصل نهم: گندزداها و ضدعفونی‌‎کننده‎ها

 


 

انواع گندزدا: 1- گندزدای فیزیکی  2- گندزدای شیمیايی

 

گندزداهای فیزیکی

ردیف

گندزدا فیزیکی

روش گندزدا

درجه حرارت

مدت زمان

موارد استفاده

1

حرارت مرطوب

اتوکلاو

°C 80

10-5 دقیقه

آزمایشگاه‎ها، بیمارستان‎ها، کارخانجات مواد غذایی

جوشاندن

°C 100

15-10 دقیقه

لباس، خلط، مدفوع آلوده

2

حرارت خشک

فور (هوای داغ)

°C 180-160

1 ساعت

سبب خوردگی وسایل فلزی نمی‎گردد،  بالاتر از °C180 سبب صدمه رسیدن به اقلام استریل شونده می‎گردد.

سوزاندن

-

-

باندهای زخم، البسه بیماران خطرناک، بافت آلوده، محیط‎های کشت میکروب‎های بیماریزا در آزمایشگاه‎ها، سوزاندن لاشه دام‌ها و حیوانات آلوده

شعله

-

-

استریل سوزن‌ها، دهانه لوله آزمایش و ظروف آزمایشگاهی، نمونه‌برداری از آب شرب، شعله فلزات نوک تیز

3

پرتودهی

اشعه گاما

5/2 راد

-

نخ‌های بخیه جراحی، فرآورده‎های پلاستیکی یکبار مصرف مثل سرنگ، سوند، ظروف محیط کشت، پیوند استخوانی

اشعه ایکس

5/2 راد

-

پروتزهای پلاستیکی، بعضی مواد دارویی رادیولوژی و صنایع.

اشعه ماوراء بنفش

260 نانومتر

نور آفتاب

گندزدایی اماکن پرجمعیت، اتاق عمل، اتاق تهیه محیط کشت، بیمارستان‎ها، دستگاههای تقسیم‎بندی داروها گندزدایی آب

4

صافی یا فیلتراسیون

-

-

-

کاهش جمعیت میکروبی در گازها و محلول‎های حاوی مواد حساس به حرارت

5

شستشو

-

-

-

مالش با صابون

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

استفاده های معمول از گند زداها و ضد عفونی کننده های شیمیایی

استفاده

عامل یا عوامل به کار گرفته شده

اسکراب دستها

شستشوی روزانه

شستشوی دستها برای انجام عمل جراحی آماده نمودن پوست

 

تزریقات معمولی در جراحیها

 

 

زدودن آلودگی از وسایل :

وسایل کاربردی برای روئیت و آزمایشهای داخل بدن

 

 

ترمومتر ها

سایر وسایل کوچک پزشکی

 

 

 

 

کنتل محیطی:

پرده ها و پارچه ها ,کف ,دیوارها و سایر سطوح

 

 

 

 

وسایل آشپزخانه و غذایخوری  آب

 

 

نگاهداری از فرآورد ه های دارویی

 

 

 

صابون ,پاک کننده با یدو فور ,آب و البوگریس

 

یدو فور ,کلرهگزیدین ,هگزاکلروفن

 

 

الکل (اغلب با یک یدو فور استفاده می شود)

یدو فور ,کلر هگزیدین,هگزاکلروفن

 

اکسید اتیلن,گلوتار آلدئید

 

 

 

الکل و ید

الکل ها,ترکیبات آمونیوم چهار تائی ,یدوفورها,فنول ها ,کلر و ترکیبات آن اکسید اتیلن و یا  خیساندن در گلوتار آلدئید

 

 

 

اکسید اتیلن یا کلر و ترکیبات آن,فنول ها ,کلر و ارکیبات آن  یدو فور ها و ترکیبات آمونیوم چهار تائی

 

 

 

 

 

کلر ترکیبات آمونیوم چهار تایی کلر دار

 

فنول الکل ترکیبات آمونیوم چهار تایی کلر هگزیدین

 ترکیبا ت جیوه ای

چگونگی  عملیات گند زدایی و ضد عفونی شیمیایی

روش

عامل یا عوامل مورد استفاده و در صد مورد نیاز

گند زدایی

روکش میز ها وسایل

 

 

 

 

 

مدفوع بانداژ لگنها

 

وسایل حساس به حرارت

 

ضد عفونی پوست و زخمها

 

5درصد            لیزول یا دیگر ترکیبات فنولی

10-1درصد        فرمالدئید

2درصد                 گلوتارالدئید مایی

1 در صد             دی کلر ور جیوه

1 درصد           ترکیبات آمونیوم چهار تایی

 

1درصد          هیپوکلریت سدیم  بخار فرمالدئید

 

گاز اکسید اتیلن

 

شستشو با صابون یا آب

صابونهای دترجنت محتوی 2 درصد هگزا کلروفن یا 5/1درصد تری کلرو کاربانیلید یا هگزیدین 20 درصد و تنتورید

70 درصد الکل اتیلیک ,70تا 90 درصد الکل ایزوپروپیلیک

پوویدون ایوداین (بتادین)

نیترو فورازون 2 درصد ژله یا محلول

 


گندزداهای شیمیایی

ردیف

نام ماده گندزدا

غلظت

مدت زمان

موارد استفاده

1

آهک

آب + آهک

هیدرواکسید کلسیم

 

گندزدایی مرغداری‎ها، مدفوع، جایگاه زباله، امحاء زباله، طویله، از بین برنده بوی بد است.

2

کلر

محلول پرکلرین

1 قاشق چایخوری در 20 لیتر آب

15-10 دقیقه

آب آشامیدنی، سبزی، میوه، ظروف غذاخوری

3

الکل

70-50 درصد

 

از پرمصرف‎ترین گندزداها و ضدعفونی‎کننده‎ها است. قادر به از بین بردن باکتری‎ها و قارچ‎ها است. ضدعفونی پوست، گندزدایی سطوح کوچک

4

فنول

در آب به نسبت 1 به 13 اسیدی ضعیف را بوجود می‎آورد

غلظت 1/0 تا 1 درصد به عنوان ضدخارش و اثربخشی آن در لوسیون‎ها استفاده دارد

یک ماده جامد بلوری سفید رنگ است. روی باکتری‎های گرم مثبت و گرم منفی موثر است. برای گندزدایی لوازم طبی، لوازم آلوده به مدفوع استفاده شود.

5

فرمالدئید

فرمالین، آلدئید فرمیک و فرمل نیز نامیده می‎شود، به صورت گاز مصرف می‎شود.

سرطان‎ِزایی دارد.

6

ستریماید سی (ساولون)

ترکیب 3/0 درصد کلرهگزیدین گلوکونات و 3 درصد ستریماید

 

- ضدعفونی سریع لوازم جراحی، سوندها، ظروف پلاستیکی (ساولن یک در 20 الکل)

- ضدعفونی زخمها

- ضدعفونی پوست قبل از اعمال جراحی (محلول یک درصد ساولن در الکل)

- ضدعفونی ابزار پزشکی

اخطار: محلول نبایستی در تماس با چشم، مغز، گوش میانی و مننژ قرار گیرد.

7

آریستول

ترکیبی از تیمول + ید

 

ضدعفونی موضعی و به صورت پودر به کار می‎رود.

8

تیمول (جوهر آویشن)

-

-

از مشتقات فنول می‎باشد ولی سمیت آن کمتر است. دهان‎شویه و مادهای فقط جهت ضدعفونی دهان و حلق به کار می‎رود. دارای ضدعفونی قارچی بوده و برکرم‌های قلابدار موثر است.

9

بتادین

1% دهانشویه

محلول 7/5 درصد و  1 درصد

 

ضدعفونی کننده موضعی است اثر کننده برای باکتری‎ها، قارچ‎ها و ویروس‎های تک یاخته دارد.

10% استفاده در موضع زخم

 ، 2% به صورت اسپری، پماد، شیاف مخصوص برای رحم (برای قارچ کاندیدا) و محلول ضدعفونی جهت عمل جراحی به کار برده می‎شود.

10

ترکیبات نقره

دارای سه خواص محرک، محّرق ، قابض و ضدعفونی کننده است.

11

آب ژاول و هیپوکلریت سدیم

5% در آب حل می‎‏شود 95% آب

 

برای ضدعفونی البسه و ملحفه

 

 

 

روش کنترل سموم و دفع آفات:

عمده‎ترین مواد شیمیایی در منازل و مناطق مسکونی جهت کنترل آفات بکار می‎روند.

  1. حشره‎کش‎ها (Insecticide): جهت از بین بردن مورچه، سوسری‎های حمام، زنبورها، جیرجیرک‎ها، ملخ‎ها و مگس‎ها بکار می‌‎رود.
  2. علفکش‎ها (Herbicide) : جهت از بین رفتن علف‎های هرز در باغچه‌های خانگی و مزارع مورد استفاده است.
  3. قارچ‌کش (Fungicide) : برای از بین بردن قارچ بکار می‌رود.
  4. نماتودکش‎ها (Nematicide) : جهت کشتن کرم‎های نواری مورد استفاده قرار می‎گیرند.
  5. جونده‎کش‎ها (Redenticide) : جهت کشتن جوندگان مانند موش صحرایی و خانگی به کار می‎رود.
  6. کنه‎کش‎ها (Acaricide) : جهت از بین بردن کنه استفاده می‎شود.
  7. جلبک‌کش‎ها  (Algicide): از طریق محلول‎‌پاشی برای روی سطح آب، برای انواع جلبک‎ها و استخرهای ذخیره آب آشامیدنی، آب انبارها است.
  8. شپش‎کش‎ها (Pedicolicide) : کشنده انواع شپش‎ها (سر، تنه و ...)
  9. تخم‎کش‎ها (Ovocide): جهت کشتن تخم‎ها در علم پرورش گل‎ها و سبزیجات به کار می‎رود.
  10. ضدعفونی‎کننده‎ها (Disinfectant) : این مواد برای کنترل میکروارگانیسم‎ها بکار میروند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اشکال اصلی بهداشت دست

تکنیک

مقصود اصلی

اثر بر فلور دست

ماده‌ی مصرفی

سرعت عمل

مدت باقی ماندن اثر

شستن معمولی دست

تمیز کردن

کاستن از فلور گذرا

صابون غیرپزشکی

کند

کوتاه

شستن دقیق دست

تمیز کردن پس از تماس با بیمار

از میان بردن نسبی فلور گذرا

صابون غیرپزشکی

کند

کوتاه

گندزدایی برای بهداشت دست

گندزدایی پس از آلوده شدن

کشتن فلور گذرا

الکل

سریع

کوتاه

گندزدایی دست برای اعمال جراحی

گندزدایی پیش از عمل جراحی

کشتن فلور گذرا و ممانعت از فلور مستقر

صابون ضد میکروبی محلولهای الکلی

کند (صابون)

سریع (الکل)

دراز مدت

 

احتیاطهای استاندارد و ضروری برای به کارگیری برای مراقبت در همه‎ی بیماران

A شستن دست

·         پس از لمس خون، ترشحات، مواد دفعی، و  اقلام آلوده - خواه دستکش پوشیده یا نپوشیده باشید دستان خود را بشویید. بلافاصله پس از بیرون آوردن دستکش از دست- در فاصله تماس با بیمار -  دستان خود را بشویید.

·         برای شستن دستان در کارهای معمولی از صابون ساده استفاده کنید.

·         در شرایط ویژه از یک ماده‎ی ضد میکروبی استفاده کنید.

B دستکش

·         هنگام لمس خون، ترشحات، آبگونه‎های بدن، مواد دفعی و اقلام آلوده دستکش بپوشید. درست پیش از تماس با پوششهای مخاطی پوست غیرسالم بیماران دستکش تمیز به دست کنید.

C ماسک، حفاظ چشم، نقاب

·         هنگام اجرای رویه‎های عملی و فعالیتهای مراقبت از بیمارانی که احتمال تولید ترشحات یا افشانده شدن خون، آبگونه‎های بدن، ترشحات، و مواد دفعی وجود دارد از ماسک، حفاظ چشم یا نقاب استفاده کنید.

D گان

·         هنگام اجرای رویه‎های عملی و کارهای مراقبت از بیمارانی که احتمال تولید ترشحات یا افشانده شدن خون، آبگونه‎های بدن، ترشحات، یا مواد دفعی وجود دارد گان بپوشند.

E- تجهیزات مراقبت از بیماران

·         اطمینان حاصل کنید که از تجهیزات چند بار استفاده کردنی برای مراقبت از بیمار دیگری استفاده نشود، مگر آن که به نحو مناسبی تمیز و فرآوری شده باشد.

 

طبقه‌بندی عوامل زنده بیماری‌زا

طبقه بندی عوامل زنده‎ی بیماریزا

بیماریزایهای

موجب بیماری در اشخاص سالم در نبود ایمنی اختصاصی می‎شوند.

مثال:

استافیلوکوک طلایی، استافیلوکوک پیوژن، گونه‎های سالمونلا، گونه‎های شیگلا، کورینه باکتریوم دیفتریه، مایکوباکتریوم توبرکولوزیس، میکروب سیاه‎سرفه، ویروس‎های هپاتیت B و C، ویروس سرخچه، روتاویروس‌ها، ویرس نارسایی اکتسابی ایمنی در انسان (HIV)

بیماریزاهای شرطی

صرف نظر از عفونتهای ناچیز موضعی، فقط در اشخاصی موجب بیماری می‎شوند که مقاومتشان در برابر عفونت کم باشد (مانند نوزادان)، یا هنگامی که به طور مستقیم بافت به آنها پیوند شده باشد، یا در محلی از بدن قرار گیرند که در حال عادی سترون است.

مثال:

استرپتوکوکوس آگالاکسیا، گونه‎های آنتروکوکوس، باسیل کزاز، E Coli، گونه‎های کلیسیلا، Serratia marcescens سودوموناس آئروژینوازا، گونه‎های کاندیدا.

بیماریزاهای فرصت‌طلب

موجب بیماریهای عمومی فقط در اشخاصی که مقاومت‎شان در برابر عفونت بشدت کاهش یافته، می‎شوند.

مثال:

مایکوباکتری‎های آتیپیک، نوکارد یا آستروئیدوس، پنوموسیستیس کارینی.